ما در اینجا قصد داریم با هم یاد بگیریم که اول از همه ورتکس چیه؟ ورتکس یک که ما میسازیم چی هست؟ و مهمتر از اون چجوری ساخته میشه؟
ورتکس چیه؟
تا حالا دیدی وقتی آب رو میریزی داخل سینک یا وقتی که یه قاشق رو توی لیوان چای میچرخونی، آب یه حالت گردبادی پیدا میکنه؟ به اون حرکت گردشی میگن ورتکس! حالا فکر کن توی هوا هم میتونه همچین چیزی باشه!
در دنیای هواپیماها و آسمونها، ورتکسها، جریانهای هوای چرخان هستن که اطراف بال هواپیما یا بالگرد درست میشن. این جریانها شبیه گردبادهای کوچیک هستن، ولی به جای زمین، توی هوا شکل میگیرن!
ورتکس چجوری به وجود میاد؟
وقتی یه هواپیما توی آسمون پرواز میکنه، هوا از بالای بالها و از زیرشون رد میشه. چون هوا با سرعتهای مختلف حرکت میکنه، یه اختلاف فشار به وجود میاد. این اختلاف فشار باعث میشه هوا از زیر بال به سمت بالای بال بچرخه و اینطوری ورتکس درست میشه!
این ورتکسها بیشتر توی نوک بالها دیده میشن، واسه همینه که مهندس های هوافضا برای کمتر کردن ورتکس ها، نوک بال هواپیما رو یه جوری طراحی میکنن که هوا کمتر قابلیت چرخیدن داشته باشه. مثلاً میتونی ببینی بعضی از هواپیماها نوک بالهاشون کمی به بالا خم شده، به اون قسمت میگن winglet (وینگلت).
ورتکس خوبه یا بد؟
ورتکس میتونه هم خوب باشه، هم بد!
خوب: مهندس ها از ورتکس برای طراحی هواپیما استفاده میکنن، مثلاً توی بعضی از هواپیماهای خاص، از ورتکس کمک میگیرن تا هوا بهتر جریان پیدا کنه.
بد: ولی اگه ورتکس خیلی بزرگ باشه یا درست کنترل نشه، ممکنه باعث بشه هواپیما ناپایدار بشه یا به هواپیمای پشت سری آسیب برسونه. مثلاً وقتی یه هواپیمای بزرگ از روی باند پرواز بلند میشه، خلبان هواپیمای بعدی باید یه فاصلهای با اون داشته باشه چون ممکنه وارد ورتکس خطرناک اون هواپیمای بزرگ بشه.
کجاها ورتکس وجود داره؟
بال هواپیما
پرههای بالگرد
لبههای بال یا سطوح کنترل
حتی روی زمین و آب هم ورتکس داریم!
ورتکس در محیط آزمایشگاهی
دانشمندها برای درک بهتر پدیدهی ورتکس توی محیط آزمایشگاهی با وسایل مخصوص ایجادش میکنن و حتی توی بعضی نرمافزارها شبیه سازیش میکنن. شما هم دوست دارید دنیای اطراف تون رو مثل دانشمندا دقیق و بهتر درک کنید؟! دقیقا ما اینجاییم که همین دید رو بدیم و بهتون کمک کنیم اطرافتون رو جور دیگهای نگاه کنید تا به یک مهندس هوافضا تبدیل بشید
ورتکس یک چیه؟
حالا که فهمیدی ورتکس چیه وقتشه تا در مورد ورتکس یک خودمون حرف بزنیم. ما از علم هوافضا و شکل ورتکس ایده گرفتیم و اون رو به یه برگه A4 اضافه کردیم که شما میتونید با پرتابش اون رو تا 15 متر به پرواز در بیارید. عجیب ولی واقعی! اون یه لوله پرنده هست که یکم جلوش سنگین تر شده و میتونه روی هوا سر بخوره!
ورتکس 1 چجوری پرواز میکنه؟
اگه بخوام راستشو بگم اون یه رازه. ولی من میخوام همینجا اون راز رو فاش کنم. ما درواقع از یک قانون طبیعت استفاده کردیم. اسم اون قانون برنولی هست(اگه نمیدونی قانون برنولیه چیه میتونی با زدن روی قانون برنولی درموردش بخونی و بعد بیای اینجا تا ادامشو برات بگم)
ما فهمیدیم که اگه وزن جلوی کاغذ رو سنگین تر کنیم و به اون شکلی بدیم که بتونه تعادلش رو توی هوا حفظ کنه و بین مولکولهای هوا سر بخوره درواقع میتونه پرواز کنه.
توی اردوهایی که برگذار میکنیم از این راز استفاده میکنیم و ورتکس یک رو برای بچه ها میسازیم و بهشون یاد میدیم که اونا هم ورتکس خودشونو بسازن.
آموزش ساخت و پرتاب
خب، الان دیگه میتونیم با چیزایی که درمورد ورتکس فهمیدیم، یه دونه هم خودمون بسازیم. ما تو این فیلم به صورت کامل نحوه ساختش رو توضیح دادیم که امیدوارم براتون مفید و کاربردی باشه:)
راستی ما توی سایت به عالمه راز دیگه هم درمورد هوافضا گفتیم که میتونی با رفتن به بخش مطالب علمی اونا رو بخونی و اگه دوست داشتی به دوستات هم معرفی کنی.
